اگر همیشه ا ز خستگی می نالید ، بدانید كـه :
ا ز شما خسته تر هم پیدا می شود !
قصه آدمهـای همیشه خسته !
نام « سند رم خستگی مزمن »1 چند سالی است كـه د ر كتابـهـای پزشكی دیده می شود . 20 سال پیش هیچ پزشكی د ر هیچ جای دنیا این بیماری ر ا نمی شناخت . بر خلاف بیشتر بیماری هـا كـه «كشف » می شوند ، سند رم خستگی مزمن ر ا د ر واقع پزشكان « اختر اع » كردند ؛ البته نه بـه آن معنی كـه این بیماری ساخته ذهن پزشكان بـاشد ؛ سند رم خستگی مزمن وجود داشت و آنقد ر هم شایع بود كـه پزشكان ر ا د ر نقاط مختلف دنیا بـه فكر واداشت ؛ اما ا ز آنجا كـه هیچ عاملی بر ای ایجاد آن شناخته نشد ( و هنوز هم نشده است )
نام آن ر ا سند رم خستگی مزمن گذاشتند و بعد هم گروه هـای مختلفی ا ز پزشكان سعی كردند د رست ترین و دقیق ترین تعریف ر ا بر ای آن پیدا كنند .
حتماً می دانید كـه واژه «سند رم »بـه معنای مجموعه ای ا ز علایم است . پزشكان معمولاً وقتی این واژه ر ا بـه كار می برند كـه مجموعه ای ا ز علایم وجود داشته بـاشد ؛ اما نتوان همه آنهـا ر ا بـه یك عامل بیماری زا نسبت داد . قصه سند رم خستگی مزمن هم همین است و البته این قصه، فقط عنوانش « خستگی » است ؛ اما بـه همین كلمه ختم نمی شود . مجموعه ای ا ز علایم ، ا ز د رد عضلات و مفاصل گرفته تا سر د رد و خستگی ، ذهنی همه و همه د ر طیف علایم این بیماری قر ار می گیرند . «مزمن» بودن آن هم بـه این معناست كـه مجموعه همه علایمی كـه گفته شد ، فقط بـه چند روز منحصر نمی شود. بعضی ا ز پزشكان می گویند علایم بـاید دست كم 6 هفته بـه طول بینجامد تا بشود تشخیص سند رم خستگی مزمن ر ا بر ای بیماری مطرح كرد .
یك اسم جدید و عجیب و غریب بر ای خستگی !
سند رم خستگی مزمن ، بیش ا زهر سن دیگری د ر نوجوانان و جوانان دیده می شود . سه چهـارم بیمار ان هم مونث هستند . مطالعات مختلف د ربـاره علت این بیماری ، احتمال ارتبـاط آن بـا یك عفونت ویروسی ر ا مطرح كرده است: ویروسی بـه نام « اپشتین بـار » كـه عامل ایجاد بیماری بـه نام « مونو كلئوز عفونی » هم هست . می گویند وقتی كـه آلودگی و عفونت ایجاد شده بـه وسیله این ویروس بـه صورت مزمن د ر بیاید ، سند رم خستگی مزمن ایجاد می شود ؛ اما هنوز این فرضیه بـه اثبـات نرسیده است .
د ر واقع د ربـاره سند رم خستگی مزمن هنوز هیچ چیز بـه اثبـات نرسیده است. علت ، نامعلوم است. حتی تشخیص آن قطعی نیست و هیچ تست آزمایشگاهی هم وجود ندارد كـه بتواند بیماری ر ا بـا قطعیت تأیید كند . بـا این وضعیت ، خیلی عجیب نیست كـه د رمان مشخصی هم بر ای آن وجود نداشته بـاشد . بـا ز هم مطالعات روی بیمار ان مبتلا بـه سند رم خستگی مزمن نشان داده است كـه بیشترین اشكال بـه سیستم عصبی بیمار ان بر می گردد . ا ز آنجا كـه غدد د رون ریز و سیستم ایمنی هم د ر این بیماری مشاهده می شود ، عده ای ا ز پزشكان پیشنهـاد كرده اند كـه نام این بیماری ر ا بـه «اختلال عصبی . غددی . ایمنی »2تغییر دهند .این نام جدید اگر چه بـه اندا زه نام قبلی ساده نیست ، اما دقیق تر و بـا مفهوم تر است و ا ز طرف دیگر افر اد مبتلا بـه این بیماری احساس بـهتری نسبت بـه آن دارند . سند رم خستگی مزمن . این فكر ر ا بر ای بیمار ان ایجاد می كند كـه دیگر هیچ وقت ا ز شّر این علایم خلاص نمی شوند ؛ اما د ر حقیقت این طور نیست و د رصد زیادی ا ز بیمار ان بعد ا ز گذشت چند ماه ، ا ز شّر علایم سند رم خستگی مزمن ر احت می شوند .
آیا شما مبتلا بـه خستگی مزمن هستید ؟
اگر شما چند وقتی است كـه 2-3 شیفت د ر روز كار می كنید و همیشه احساس خستگی می كنید و حسرت بـه دل یك استر احت طولانی هستید ، بـاید بدانید كـه خیلی هـا مثل شما هستند ، اما نه شما و نه هیچكدام ا ز آنهـایی كـه مثل شما هستند ، مبتلا بـه این بیماری نیستید . سند رم خستگی مزمن ، اسمی است كـه خیلی ا ز ما شاید ا ز آن بدمان نیاید و حتی شاید بـه معنای لغوی د ربـاره ما مصداق هم داشته بـاشد ؛ اما نبـاید فر اموش كنیم كـه تعریف علمی این عبـارت ، كمی پیچیده تر ا ز آن است كـه ما فكر می كنیم . طبق یكی ا ز ر ایج ترین تعاریف ، كسی مبتلا بـه سند رم خستگی مزمن است كـه :
1- دچار خستگی پایدار یا عود كننده ای بـاشد كـه ا ز مدتی پیش شروع شده و بـاعث شده كـه توانایی فعالیت هـای روزانه فرد تا 50 د ر صد كاهش یابد . این خستگی دست كم بـاید6 هفته ادامه داشته بـاشد .
2- پزشك بـاید بیمار ر ا بررسی كرده بـاشد و تمام بیماری هـایی ر ا كـه ممكن است علایمی شبیه این بیماری ایجاد كند ر ا مردود دانسته بـاشد تا بتوان بر ای بیمار این تشخیص ر ا داد. خیلی ا ز بیماری هـای دیگر ا ز قبیل عفونت هـا ، بد خیمی هـا ، بیماری هـای خود ایمنی ، بیمای هـای روانی ، بیماری هـای عصبی - عضلانی ، بیماری هـای هورمونی ، اعتیاد یا سوء مصرف مواد مخد ر و حتی عوارض جانبی برخی داروهـا می تواند علایم مشابـهی ایجاد كنند .
3- دست كم 6 مورد ا ز موارد زیر بـاید د ر بیمار وجود داشته بـاشد :
الف) تب پایین و د ر حد زیر 5/38د رجه یا لرز .
ب) گلو د رد.
ج) غدد لنفاوی د ردناك د ر ناحیه زیر بغل یا گردن .
د) ضعف عضلانی .
ه) د رد یا احساس نار احتی د ر عضلات .
و) خستگی طولانی ( مثلاً 24 ساعت ) و منتشر بعد ا ز فعالیت ورزشی د ر فردی كـه سابقاً این فعالیت ورزشی د ر او بـاعث خستگی نمی شده است .
ز) د رد مفاصل بدون علایم التهـاب ( مثل تورم یا قرمزی ) .
ح) علایم روانی یا عصبی مثل فر اموشی ، تحریك پذیری ، گیجی ، عدم توانایی د ر تمركز فكری ، افسردگی .
ط) اختلالات خواب ( بی خوابی یا پر خوابی ).
ی) شروع خستگی و سایر علایم د ر عرض چند ساعت یا چند روز .